LTS-terrein: waarom wij kiezen voor wonen

Waar gaat dit eigenlijk over?

Het voormalige LTS-terrein, naast het Don Boscopark, is een van de laatste grote stukken grond in onze gemeente waar nog plek is om iets te ontwikkelen. De vraag wat er moet gebeuren met die plek, ligt al langer op tafel. Het college heeft samen met inwoners en organisaties vier mogelijke scenario's uitgewerkt. Twee daarvan kwamen serieus uit de bus: woningen bouwen, of een nieuwe locatie voor het Steendrukmuseum.

In december 2025 nam de gemeenteraad een wijzigingsvoorstel aan dat door VOTE was opgesteld. Daarin werd aan het college gevraagd: als jullie verder willen met het scenario voor het museum, dan moet dat objectief onderbouwd worden, met meerdere mogelijke locaties in beeld en met een goede afweging van de risico's. Geen losse eindjes — eerst de informatie, dan de keuze.

Wat het college nu voorlegt

Een half jaar later ligt er een voorstel met één conclusie: scenario 4, het Steendrukmuseum, moet de voorkeur krijgen. Maar als je kijkt naar wat er onder dat voorstel ligt, dan schiet die informatie tekort op precies de punten die de raad in december heeft gevraagd.

De financiële onderbouwing van het museumplan is gemaakt door een extern bureau, in opdracht van het museum zelf. Het college heeft die cijfers niet zelf inhoudelijk getoetst.

Ook ontbreekt een risicoanalyse. Dat klinkt technisch, maar het is eigenlijk heel eenvoudig: van tevoren op een rij zetten wat er voor de gemeente mis kan gaan, hoe groot de kans daarop is en wat het de gemeente zou kosten als het mis gaat. Pas dan kun je als raad afwegen of die risico's te dragen zijn. Het college schrijft zelf dat zo'n analyse in een latere fase wordt opgepakt — dus pas nadat de raad ja heeft gezegd. Onze fractie vindt dat de verkeerde volgorde.

Daarnaast is er geen staatssteuntoets uitgevoerd. Dat zit zo: het Steendrukmuseum wil de gronden van het LTS-terrein gratis van de gemeente krijgen om er een nieuwe museumlocatie te kunnen bouwen. Maar volgens Europese regels mag een gemeente een private organisatie niet zomaar bevoordelen met overheidsgeld of grond — anders kan dat oneerlijke concurrentie opleveren. Of die regels in dít geval roet in het eten gooien, weten we niet. Dat moet nog worden uitgezocht. Het lastige is alleen dat dit uitzoeken ook pas in een volgende fase staat ingepland. Mocht de uitkomst onverhoopt negatief zijn, dan loop je op dat moment vast met een plan waar je al ja tegen hebt gezegd.

En misschien wel het belangrijkste: we kunnen nergens uit de stukken opmaken dat de aangenomen bezoekersaantallen realistisch zijn ingeschat — terwijl de verwachte inkomsten van het museum hier wél op berekend zijn. Het museum trekt nu ongeveer 8.000 bezoekers per jaar. In de plannen wordt uitgegaan van 30.000 tot 60.000 bezoekers. Hetzelfde geldt voor het gemiddelde bedrag dat een bezoeker volgens het plan in het museum zou uitgeven: we hebben nergens kunnen controleren hoe betrouwbaar die inschatting is. We worden dus gevraagd te vertrouwen op cijfers waarvan we de onderbouwing niet hebben kunnen zien.

Op vragen van de fractie PRO over wat dit financieel betekent voor de gemeente, antwoordde het college schriftelijk:

Vertaald: de raad wordt gevraagd om eerst ja te zeggen, en daarná pas in beeld te brengen wat de risico's zijn. Voor VOTE is dat de wereld op zijn kop. De gemeenteraad heeft de wettelijke taak om namens inwoners het college te controleren en af te wegen wat verantwoord is. Die taak kun je niet uitvoeren als de belangrijkste informatie ontbreekt.

Een vergelijking met de duim op de weegschaal

Het college heeft zelf een vergelijkingstabel — een zogenaamde beoordelingsmatrix — gemaakt waarin de vier scenario's naast elkaar worden gezet. Daarin worden ze onder andere beoordeeld op haalbaarheid, financieel risico en planologische complexiteit. Op die punten scoort het woningbouwscenario duidelijk beter dan het museumscenario.

Toch trekt het college een andere conclusie. Hoe kan dat? Omdat het college zegt: sommige punten in die tabel vinden wij belangrijker dan andere. Door extra gewicht te hangen aan precies díe ambities waarop het museumscenario sterker scoort — namelijk de ambitie rond "werken en ondernemen" (denk aan MKB, horeca en cultuur) en de ambitie van een "regionale schaalsprong" (cultuur en recreatie die Valkenswaard op de kaart zetten) — komt aan het eind tóch het museum als winnaar uit de bus.

Een vergelijkingstabel is bedoeld om eerlijk af te wegen. Maar als de uitkomst je niet bevalt en je hangt zo lang aan de gewichten van de verschillende punten totdat de tabel wél de uitkomst geeft die je al in gedachten had, dan is die tabel geen hulpmiddel meer om te kiezen. Dan wordt het een manier om een keuze die al gemaakt is, achteraf van een onderbouwing te voorzien.

Dat is geen klein detail. De raad heeft het college in december gevraagd om scenario's objectief tegen elkaar af te zetten. Wat we nu zien, is een afweging die naar één bepaalde uitkomst is toe geredeneerd. Inwoners die de stukken erbij pakken, zien dat patroon ook — en die zorg delen wij.

"Het is toch nog geen definitief besluit?"

Eén argument hoorden we vaak in de commissievergadering van 11 juni: maak je niet druk, vandaag beslissen we nog niets écht definitiefs. De raad krijgt later nog een tweede beslismoment, en in de tussentijd kunnen er scherpe voorwaarden bij. Die geruststelling klinkt logisch. Maar ze houdt geen stand.

Ten eerste: scherpe voorwaarden kunnen het maximumbedrag dat de gemeente bijdraagt begrenzen — meer niet. Ze veranderen niets aan de onderliggende risico's. Vallen de bezoekersaantallen tegen? Dan blijft de jaarlijkse exploitatie wankel. Lopen de bouwkosten op? Dan komt er iemand voor die rekening te staan. Voorwaarden zijn een plafond, geen oplossing.

Ten tweede: bij vergelijkbare publiek gefinancierde culturele instellingen in onze regio zien we hetzelfde patroon. Denk aan het Van Abbemuseum in Eindhoven of de Effenaar — voorzieningen waar de gemeente structureel aan blijft bijdragen, omdat sluiten van een net geopend instituut voor geen enkele gemeente een reëel scenario is. Voor de goede orde: gemeentelijke bijdragen aan cultuur zijn vaak gewoon nodig. Aan ons bloemencorso en aan theater De Hofnar dragen we als gemeente bij, en die voorzieningen kunnen meestal niet zonder die steun. Daar is niets mis mee. Het punt is dat zo'n bijdrage niet mag uitmonden in een bodemloze put — en dat is juist het risico als de cijfers vooraf niet zijn onderbouwd. Een gemeente moet op zijn minst weten hoe reëel het financiële risico is voordat ze ja zegt tegen een structurele bijdrage die in de loop van de jaren alleen maar kan oplopen. En precies dat overzicht ontbreekt bij scenario 4 vandaag. Wie eenmaal A heeft gezegd, zegt later ook B.

Ten derde, en dat is het belangrijkste: het idee dat we vandaag "nog niets definitief" beslissen is in de praktijk een wassen neus. Vanaf het moment dat de raad scenario 4 als voorkeur aanwijst, gaat het ambtenarenwerk lopen, worden er afspraken voorbereid, worden er verwachtingen gewekt bij het museum en bij andere partijen, en stapelen er kosten op. Hoe verder in dat traject, hoe duurder en moeilijker het wordt om alsnog terug te schakelen. Voor de buitenwereld — en eerlijk gezegd ook voor onszelf — voelt dit moment niet als een tussenstap. Het is de keuze.

Het college schrijft daarbij dat de raad altijd kan terugvallen op het woningbouwscenario als de afspraken met het museum onverhoopt mislukken. Op papier klinkt dat als een vangnet. In de praktijk is het dat niet, om precies dezelfde reden: gemaakte voorbereidingen, gedane investeringen en opgewekte verwachtingen maken elke terugval duurder en moeilijker. Een vangnet dat je niet vrij kunt gebruiken, is geen echt vangnet. De grond uitgeven voor één specifieke functie is een beslissing die je maar één keer kunt nemen.

Daarom is dit ook niet het moment om met goede bedoelingen "even terug naar de tekentafel" te gaan voor wat aanvullende voorwaarden. Als de fundamentele onderbouwing van het plan vandaag niet op orde is, lost een rondje extra voorwaarden dat niet op. Dan stem je in feite alsnog in met een plan waarvan de risico's niet in beeld zijn — met een randje eromheen.

Welke tunnel zou u kiezen?

Wij snappen dat dit voor inwoners abstract kan klinken. Stel u voor: u stapt in een bus die u deels zelf betaalt. Voor u liggen twee tunnels. De buschauffeur probeert u de ene tunnel in te sturen. U weet dat er in die tunnel risico's en obstakels liggen, maar niet welke u tegenkomt, hoe gevaarlijk ze zijn, of u ze überhaupt kunt ontwijken door onderweg met de chauffeur afspraken te maken over de route. Sterker nog: als u doorvraagt, blijken niet alleen de chauffeur, maar ook de fabrikant van de bus u niet te kunnen vertellen welke risico's u onderweg precies kunt verwachten. "Het komt goed," zegt de chauffeur. "Ik heb vooraf even op Google Maps gekeken."

Zou u die geruststelling vertrouwen? Zou u in die bus durven stappen, niet wetend wat er ergens halverwege uit het donker kan opdoemen — terwijl u dat met goed fatsoen ook nooit aan uw medepassagiers zou kunnen uitleggen als het misgaat?

De andere tunnel kent u wél. U weet welke risico's er liggen en u weet van tevoren wat u eraan kwijt bent. Sterker nog: als u in déze bus stapt, weet de chauffeur precies welke route hij moet afleggen zonder dat het u al te veel schade kost.

Welke tunnel zou u kiezen? En als u toch die onbekende tunnel in zou gaan: hoe weet u zeker dat het licht aan het einde van die tunnel alle obstakels wel echt waard is, als u dat onmogelijk hebt kunnen weten?

Dat is in de kern de afweging waar de gemeenteraad nu voor staat — met dit verschil: het zijn álle inwoners van Valkenswaard die meebetalen aan deze bus, en die straks in alle bochten van die tunnel meehobbelen.

En juist nu telt dat extra zwaar. De komende jaren worden voor de gemeente financieel uitdagend: de Nota Kaders 2027-2030 laat een structureel begrotingstekort zien en de keuzes die we moeten maken zijn niet makkelijk. Elke euro moeten we goed kunnen verantwoorden. Een traject ingaan met risico's die nog niet eens in beeld zijn, past daar niet bij.

VOTE wil dan ook niet terug naar de tekentafel voor weer een nieuwe businesscase met aangescherpte randvoorwaarden voor het Steendrukmuseum. Want dit hele dossier heeft ons juist iets anders laten zien: voor het LTS-terrein is woningbouw hoe dan ook de beste oplossing voor onze gemeente. Opnieuw gaan zoeken en opnieuw gaan rekenen kost tijd — en die tijd vertaalt zich direct in vertraging op een woningbouwambitie die Valkenswaard zich op dit moment simpelweg niet kan veroorloven.

Waarom wonen het meest noodzakelijk én verstandig is

Daarom wil VOTE wél een keuze maken over het LTS-terrein. Een keuze die, als wij alle beschikbare informatie, risico's en kansen wegen, sowieso als beste scenario naar voren komt. Want ook als het Steendrukmuseumplan helemaal sluitend zou zijn, is wonen op het LTS-terrein voor Valkenswaard de verstandigste keuze volgens VOTE. Laat ons dat toelichten aan de hand van drie redenen.

Eén: we zitten in een woningbouwcrisis. Tot 2030 moeten er in Valkenswaard bijna 1.500 nieuwe woningen bij komen. Voor starters die nu het dorp verlaten, voor senioren die door willen stromen naar iets passenders, voor jonge gezinnen die hier willen blijven wonen. Die opgave halen we niet zonder grote, beschikbare locaties.

Twee: het LTS-terrein is een van die laatste plekken. Binnen de bebouwde kom is nauwelijks nog ruimte. Als we deze plek nu vergeven aan één voorziening, dan is dat ook voor de toekomst weg. Juist deze plek leent zich uitstekend voor woningen — centraal gelegen, aangesloten op bestaande infrastructuur, en pal naast het Don Boscopark dat we eind 2025 met een eerdere VOTE-motie hebben beschermd.

Drie: de gemeente houdt zelf de regie. Bij het woningbouwscenario blijft de gemeente eigenaar en regisseur. We weten waar we het over hebben: het plan is in de stukken ruimtelijk, planologisch én financieel onderbouwd. Geen afhankelijkheid van een private partij, geen staatssteunrisico, geen structurele exploitatielast. De risico's zijn beheersbaar, voorspelbaar en passen bij de schaal van Valkenswaard.

Ook in de beoordelingsmatrix die het college zelf heeft gemaakt, scoort het scenario voor wonen op de criteria haalbaarheid, financieel risico en planologische complexiteit beter dan het museumscenario.

Om in het beeld van de twee tunnels te blijven: voor VOTE leidt de bekende tunnel niet alleen naar minder risico voor onze inwoners, maar ook naar de mooiere bestemming — woningen voor de mensen die in Valkenswaard willen wonen en blijven.

En het Steendrukmuseum?

Voor de goede orde: VOTE ziet het Steendrukmuseum graag behouden voor Valkenswaard. Het museum heeft een waardevolle plek in onze gemeente. De stichting heeft een torenhoge ambitie, en als wij die ambitie kunnen helpen waarmaken, dan willen we dat ook. Maar niet onder de voorwaarden zoals die nu voorliggen. Niet met de torenhoge risico's die op dit moment aan dit plan kleven en die niet vooraf zijn doorgerekend, bekend of verantwoord zijn. Wat ons betreft kan het college, samen met de stichting, blijven kijken hoe het museum op een goede manier ondersteund kan worden — op een locatie en met een opzet waarvoor de cijfers, de juridische randvoorwaarden en de financiële risico's wél vooraf in beeld zijn.

Hoe gaat het nu verder?

Op donderdag 25 juni neemt de gemeenteraad het besluit. VOTE zal niet meegaan met het voorstel van het college om het Steendrukmuseumscenario als voorkeur aan te wijzen. Wij kiezen voor wonen — duidelijk, onderbouwd en passend bij wat Valkenswaard nu nodig heeft.

Wilt u hierover doorpraten of heeft u vragen? Mail ons gerust via info@vote-valkenswaard.nl. De raadsvergadering van 25 juni is openbaar en live te volgen via de gemeentewebsite — wij zien u daar graag.